Marka nedir ve neden tescil ettirmeliyim?
Marka; ürün ya da hizmetinizi rakiplerinizinkinden ayıran ad, logo, slogan, hatta renk veya ses gibi işaretlerdir. Tescil, bu işaret üzerinde size münhasır bir hak verir: başkası aynısını ya da karıştırılacak kadar benzerini kullanırsa durdurabilir, tazminat isteyebilir, gümrükte taklit ürünü engelletebilirsiniz. Tescilsiz bir markaya yıllarca emek verip sonra başkasının adına tescilli olduğunu öğrenmek, en sık karşılaştığımız ve en pahalıya patlayan durumdur. Tescil aynı zamanda markanızı satılabilir, lisanslanabilir ve şirket değerine eklenebilir bir varlığa dönüştürür.
Marka tescili ne kadar sürer?
Türkiye’de başvurunun ardından Kurum önce şekli ve mutlak ret nedenlerini inceler, uygun bulursa başvuruyu Resmî Marka Bülteni’nde yayımlar. Yayından sonra 2 aylık itiraz süresi işler; itiraz gelmezse tescil aşamasına geçilir. Sorunsuz bir dosyada süreç birkaç ay sürerken, ret kararı ya da itiraz gelirse uzayabilir. Yurt dışında süreler ülkeden ülkeye büyük farklılık gösterir. Tanışma görüşmesinde dosyanız için gerçekçi bir takvim çıkarırız.
Tescil edilmemiş marka korunur mu?
Çok sınırlı ölçüde. Türkiye’de marka hakkı esas olarak tescille doğar. Tescilsiz markanın sahibi, markayı ticarette yerel önemin ötesinde kullandığını ispatlarsa başkasının başvurusuna itiraz edebilir ya da haksız rekabet hükümlerine dayanabilir; ancak bu yollar zahmetli, uzun ve ispatı zordur. Tanınmış markalar için de özel koruma vardır ama bu istisnai bir durumdur. Kısacası tescil, hakkınızı kanıtlamak zorunda kalmadan elinizde hazır bulunan en güçlü belgedir.
Başvurudan önce araştırma şart mı?
Yasal olarak zorunlu değildir, ama başvurudan önce yapılan araştırma çoğu zaman en ucuz sigortadır. Kurum, sizden önce başvurulmuş benzer markaları kendiliğinden reddetmeyebilir; bu durumda risk yayından sonra itiraz olarak karşınıza çıkar. Araştırma sayesinde ret ve itiraz ihtimalini önceden görür, gerekirse marka adında, logoda ya da sınıf seçiminde değişiklik yaparak masraf ve zaman kaybını önlersiniz. Özellikle ambalaj, tabela ve reklam yatırımı yapmadan önce mutlaka öneririz.
Marka araştırması neleri kapsar?
Araştırmada aynı ve benzer markalar; hem yazılış hem okunuş hem de anlam açısından, ilgili sınıflarda ve hedef ülkelerde taranır. Türkiye için TÜRKPATENT kayıtları, Avrupa için EUIPO ve ulusal ofisler, uluslararası kayıtlar için WIPO veritabanları incelenir. Sonuçta yalnızca bir liste değil; hangi kaydın gerçek risk oluşturduğunu, başvurunun hangi sınıflarda daha güvenli olduğunu ve gerekirse hangi değişikliklerin yapılabileceğini anlatan yazılı bir değerlendirme sunarız.
Marka başvurusu reddedilirse ne olur?
Ret, çoğu zaman sürecin sonu değildir. Önce gerekçe incelenir: markanın tanımlayıcı bulunması, önceki bir markaya benzerlik ya da mal ve hizmet listesindeki bir sorun gibi. Türkiye’de ret kararına, kararın bildiriminden itibaren 2 ay içinde Kurum nezdinde itiraz edilebilir; itiraz da reddedilirse yargı yolu açıktır. Gerekirse kapsam daraltılarak, önceki marka sahibiyle muvafakat görüşülerek ya da başvuru yeniden kurgulanarak çözüm aranır.
Marka ile alan adı aynı şey mi?
Hayır. Alan adı internet adresinizdir ve kimin önce aldığına göre kayıt yapılır; size bir ticari isim hakkı vermez. Marka ise ticari kimliğinizdir ve tescil edildiği sınıflarda başkalarının kullanımını yasaklama hakkı verir. Alan adını almış olmanız markayı koruma altına almaz; tersine, tescilli bir marka sahibi bazı durumlarda kendi markasıyla aynı alan adının devrini talep edebilir. Bu yüzden yeni bir marka oluştururken alan adını ve markayı birlikte düşünmek gerekir.
Hangi sınıflarda tescil yaptırmalıyım?
Bugün kullandığınız ve yakın gelecekte kullanmayı planladığınız ürün ve hizmetlerin sınıfları seçilir. Çok dar seçim, örneğin yalnızca giyim sınıfı, ileride çanta ya da kozmetik üretirseniz sizi korumasız bırakır. Gereksiz geniş seçim ise maliyeti artırır ve başkalarıyla çakışma riskini büyütür. Ayrıca bazı alanlarda hizmet sınıfları da gerekir; örneğin bir kafe hem 43. sınıfı hem de kendi paketli ürünleri için 30. sınıfı düşünmelidir. Doğru dengeyi faaliyetinize ve büyüme planınıza göre kuruyoruz.
Nice sınıflandırması nedir?
Ürün ve hizmetlerin 45 sınıfa ayrıldığı uluslararası sistemdir: 1–34 arası sınıflar ürünleri, 35–45 arası sınıflar hizmetleri kapsar. Türkiye, Avrupa Birliği, ABD ve dünyanın büyük bölümü bu sistemi kullanır; bu sayede uluslararası başvurularda ortak bir dil oluşur. Sistem düzenli aralıklarla güncellenir; sınıf numarasının yanında mal ve hizmetlerin nasıl tanımlandığı da en az sınıf kadar önemlidir. Bazı ülkeler, örneğin Çin, sınıfları ayrıca alt gruplara ayırır.
Logo mu yazı mı tescil edilmeli?
İkisi de mümkün ve farklı koruma sağlar. Yalnızca yazı (kelime) olarak tescil, adınızı farklı yazı tipleri ve logolarla kullandığınızda da korur; genellikle en geniş korumadır. Logo tescili ise görselin bütününü korur; logonuz değişirse tescil yeni hâlini tam karşılamayabilir. Ad tanımlayıcı ya da zayıfsa, ayırt edici bir logo tescile yardımcı olabilir. Bütçeye göre önce kelime markası, ardından logo ya da ikisinin birlikte başvurusu planlanabilir.
Türkiye’deki tescil başka ülkelerde de geçerli mi?
Hayır. Marka hakkı ülkeseldir; Türkiye’deki tescil yalnızca Türkiye’de koruma sağlar. Başka bir ülkede koruma için o ülkenin ofisine doğrudan başvurmanız ya da WIPO’nun Madrid sistemi üzerinden o ülkeyi seçmeniz gerekir. Avrupa Birliği için tek bir AB markası başvurusu 27 üye ülkeyi kapsar. İhracat yapıyorsanız, ürününüzün satıldığı, üretildiği ve taklit riskinin yüksek olduğu ülkeler öncelikli olmalıdır.
Markama benzer bir marka için itiraz gelirse ne yapmalıyım?
Başvurunuz bültende yayımlandıktan sonra üçüncü kişiler 2 ay içinde itiraz edebilir. İtiraz size bildirildiğinde belirli bir süre içinde yazılı karşı görüş sunmanız gerekir; bu süreyi kaçırmamak çok önemlidir. Önce itirazın dayanağı incelenir: önceki marka gerçekten benzer mi, aynı ürünlerde mi kullanılıyor, kullanılmıyor mu? Kullanılmayan bir markaya dayanılıyorsa kullanım ispatı istenebilir. Bazen kapsamı daraltmak ya da karşı tarafla uzlaşmak en hızlı çözümdür.
Marka tescili ne kadar geçerli, yenilenir mi?
Türkiye’de tescil, başvuru tarihinden itibaren 10 yıl geçerlidir ve her 10 yılda bir süresiz olarak yenilenebilir. Yenileme, koruma süresinin bittiği ayın son gününden önceki 6 ay içinde yapılır; bu süre kaçırılırsa 6 aylık ek süre içinde ek ücretle yenilenebilir. Ek süre de geçerse hak sona erer ve markayı başkası alabilir. Bu yüzden müşterilerimizin yenileme tarihlerini takip ediyor, zamanında hatırlatıyoruz.
Birisi markama benzer bir başvuru yaparsa nasıl öğrenirim?
Kurum, sonradan yapılan benzer başvuruları size otomatik olarak bildirmez. Öğrenmenin yolu, bültenlerin ve kayıtların düzenli olarak taranmasıdır; buna marka izleme denir. İzleme sayesinde benzer bir başvuru yayımlandığında 2 aylık itiraz süresi içinde haberdar olur ve itiraz edebilirsiniz. Süre geçtikten sonra benzer marka tescil edilirse, onu ortadan kaldırmak çok daha uzun ve masraflı bir dava sürecine dönüşür.
Aynı başvuruyla birden fazla sınıfı koruyabilir miyim?
Evet. Türkiye’de, AB’de ve Madrid sisteminde tek başvuruda birden fazla sınıf seçilebilir. Resmi ücretler genellikle sınıf sayısına göre artar; bu yüzden sınıf seçimi stratejik yapılmalıdır. Tek başvuruda çok sınıf seçmenin bir dezavantajı da, bir sınıftaki itirazın tüm dosyanın sonuçlanmasını geciktirebilmesidir. Bazen kritik sınıfları ayrı başvurularla korumak daha güvenli olabilir.
Kullanmadığım markam iptal edilir mi?
Edilebilir. Tescilden sonra 5 yıl boyunca haklı bir sebep olmaksızın ciddi biçimde kullanılmayan markanın iptali talep edilebilir. Ayrıca, sizin markanıza dayanarak itiraz ettiğiniz durumlarda karşı taraf kullanım ispatı isteyebilir. Kullanımı fatura, katalog, reklam ve internet satış kayıtları gibi tarihli belgelerle ispatlayabilmek önemlidir. Henüz kullanmadığınız sınıflar için kullanım planınızı ve belgelerinizi baştan düşünmenizi öneririz.
Slogan tescil edilebilir mi?
Evet, ama sloganın ayırt edici olması gerekir. Herkesin kullanabileceği övgü ifadeleri ya da ürünü doğrudan anlatan cümleler (“en kaliteli hizmet” gibi) genellikle reddedilir. Özgün, akılda kalan ve markanızla özdeşleşen sloganlar ise tescil edilebilir; bunlar kampanyalarınızın taklit edilmesini önler. Uygulamada sloganı tek başına değil, marka adıyla birlikte tescil ettirmek de sık kullanılan bir yöntemdir.
Madrid Protokolü nedir?
Madrid sistemi, WIPO tarafından yürütülen ve tek başvuru, tek dil ve tek ödeme ile birden fazla ülkede marka koruması istemeyi sağlayan uluslararası sistemdir. Başvuru, Türkiye’deki başvuru ya da tescilinize dayanır ve TÜRKPATENT aracılığıyla yapılır. Seçtiğiniz her ülke başvuruyu kendi mevzuatına göre ayrıca inceler; yani tescil otomatik değildir. Sonradan yeni ülke eklemek ve yenilemeyi tek merkezden yapmak mümkündür. Dikkat edilmesi gereken nokta, ilk 5 yıl boyunca uluslararası kaydın Türkiye’deki dayanak markaya bağlı olmasıdır.
Hangi ülkelerde tescil yaptırmalıyım?
Öncelik, bugün satış yaptığınız ve yakın gelecekte gireceğiniz pazarlardır. Bunlara üretim yaptırdığınız ülkeleri ve taklidin yoğun olduğu ülkeleri de eklemek gerekir; çünkü ürününüz satılmasa bile orada üretilen taklitler başka pazarlara gidebilir. Pazar yerlerinde satış yapıyorsanız ilgili ülkelerin tescili ayrıca önem kazanır. Ülke listesini; satış hedefleriniz, bütçeniz ve Madrid ile doğrudan başvuru arasındaki maliyet farkına göre birlikte çıkarıyoruz.
Markam taklit edilirse ne yapmalıyım?
Önce taklidi tarih, görsel, fatura ve internet kayıtlarıyla belgeleyin. Ardından genellikle ihtarname ile karşı tarafa kullanıma son vermesi bildirilir; çoğu durum bu aşamada çözülür. Çözülmezse hukuk ve ceza yolları, delil tespiti, el koyma, pazar yeri şikâyetleri ve gümrükte durdurma başvurusu devreye girer. Tescilli markanız varsa bu adımların hepsi çok daha hızlı ve güçlü işler; tescilsizseniz önce hak sahipliğinizi kanıtlamak zorunda kalırsınız.
Marka devredilebilir veya lisanslanabilir mi?
Evet. Marka satılarak devredilebilir, miras yoluyla geçebilir ya da başkasına kullanım izni (lisans) verilebilir. Türkiye’de devir sözleşmesi yazılı yapılmalıdır; devir ve lisansların Kurum siciline kaydı, üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilmeleri açısından önemlidir. Lisansın münhasır olup olmadığı, süresi, bölgesi ve kalite şartları sözleşmede açıkça yazılmalıdır. Franchise, bayilik ve üretim anlaşmalarında bu konular özellikle önem taşır.
Marka şirket değerine katkı sağlar mı?
Sağlar. Tescilli marka, bilançoda ve şirket değerlemesinde ölçülebilen bir fikri mülkiyet varlığıdır. Yatırım turlarında, şirket satışlarında, franchise ve lisans görüşmelerinde karşı taraf ilk olarak markanın kimin adına ve hangi ülkelerde tescilli olduğuna bakar. Tescilsiz ya da başkası adına tescilli bir marka, değerleme sırasında ciddi bir risk ve pazarlık kaybı olarak karşınıza çıkar.
Marka izleme hizmeti nedir?
Marka izleme; Türkiye’de ve seçtiğiniz ülkelerde yayımlanan yeni başvuruların, markanıza benzer olanları yakalamak için düzenli olarak taranmasıdır. Benzer bir başvuru çıktığında size bildirir ve itiraz edip etmemeyi birlikte değerlendiririz. İzleme, itiraz sürelerini kaçırmamanızı sağlar ve markanızın zamanla “zayıflamasını”, yani piyasada benzerlerinin çoğalmasını önler. Özellikle yoğun sektörlerde ve ihracat yapan markalarda önemlidir.
E-ticarette ve pazar yerlerinde marka koruması nasıl işler?
Pazar yerlerinin çoğu, marka sahiplerine özel koruma ve şikâyet araçları sunar; bu araçlara erişim için genellikle ilgili ülkede tescilli ya da başvurusu yapılmış bir marka istenir. Böylece taklit ürün satan, markanızı izinsiz kullanan ya da listelemenizi ele geçirmeye çalışan satıcılara karşı hızlı şikâyette bulunabilirsiniz. Tescilsiz satış yapan bir firma ise başkasının markanızı önce tescil ettirmesi hâlinde kendi mağazasında şikâyet edilen taraf olabilir.
Uluslararası başvuruda öncelik hakkı nedir?
Paris Sözleşmesi’nden doğan bir haktır: Türkiye’de yaptığınız ilk marka başvurusundan sonraki 6 ay içinde başka bir ülkede başvurursanız, o ülkedeki başvuru tarihiniz Türkiye’deki ilk başvurunun tarihi kabul edilir. Bu sayede araya giren başka başvurulara karşı önceliğiniz korunur. Tasarımlarda da süre 6 ay, patentlerde ise 12 aydır. İhracat planı olan firmalar için bu süreyi takvimlemek büyük avantaj sağlar.
Patent nedir, markadan farkı ne?
Marka ticari kimliğinizi, patent ise teknik bir buluşu korur. Patent alabilmek için buluşun dünya genelinde yeni olması, ilgili alandaki uzman için aşikâr olmaması (buluş basamağı) ve sanayiye uygulanabilir olması gerekir. Türkiye’de patent koruması 20 yıldır ve yenilenmez; marka ise süresiz yenilenebilir. Ayrıca insan ve hayvan vücuduna uygulanan tedavi ve teşhis yöntemleri patentle korunamaz; ancak bu alanda geliştirilen cihazlar, ürünler ve bileşimler korunabilir.
Franchise vermeden önce hangi hakları korumalıyım?
Franchise’ın temeli markadır; bu yüzden önce marka adınız ve logonuz, hizmet verdiğiniz ve ürün sattığınız tüm sınıflarda tescil ettirilmelidir. Yurt dışına franchise verecekseniz o ülkelerdeki tescil de şarttır. Ayrıca slogan, alan adı, ambalaj ve dekorasyon tasarımları, varsa özgün ürün tasarımları ve teknik know-how korunmalıdır. Tescilsiz bir markayla franchise vermek, hak sahipliği tartışmalarına ve sözleşmenin zayıflamasına yol açar.
Patent başvurusuna nereden başlamalıyım?
İlk kural: başvurudan önce buluşunuzu fuarda, sosyal medyada ya da makalede kamuya açıklamayın. Türkiye’de buluşçunun kendi açıklamasına sınırlı bir süre tanınsa da Avrupa gibi birçok sistemde bu süre yoktur ve yenilik kaybolabilir. İkinci adım, önceki teknik araştırmasıdır; benzer patentler incelenerek buluşun farkı netleştirilir. Ardından tarifname ve istemler hazırlanır; korumanın sınırını belirleyen istemler, başvurunun en kritik bölümüdür.
Faydalı model ile patent arasındaki fark nedir?
Faydalı model, daha basit buluşlar için daha hızlı ve ekonomik bir koruma yoludur. Türkiye’de faydalı modelde buluş basamağı aranmaz, yenilik ve sanayiye uygulanabilirlik yeterlidir; koruma süresi ise 10 yıldır (patentte 20 yıl). Usuller ve kimyasal maddeler gibi bazı konular faydalı modelle korunamaz. Buluşunuzun niteliğine, pazar hedeflerinize ve bütçenize göre hangisinin uygun olduğunu birlikte değerlendiririz.
Ücretlendirme nasıl yapılıyor, ilk adım nedir?
Ücret; ülke sayısına, sınıf sayısına, araştırma kapsamına ve dosyanın karmaşıklığına göre değişir. Kapsamı netleştirdikten sonra resmi harçları ve hizmet bedelini ayrı ayrı gösteren yazılı bir teklif sunarız; sürpriz maliyet olmaması önceliğimizdir. İlk adım, kısa bir tanışma görüşmesidir: markanızı, ürünlerinizi ve hedef pazarlarınızı dinler, size uygun yol haritasını çıkarırız. Uluslararası başvurularda devlet desteklerinden yararlanma imkânını da bu aşamada değerlendiririz.
ABD’de marka tescili nasıl işler?
ABD’de başvurular USPTO’ya yapılır ve sistem kullanım esaslıdır. Başvuruda markayı ABD’de ticarette kullandığınızı ya da kullanma niyetinde olduğunuzu beyan edersiniz; niyet beyanıyla başvurduysanız tescil öncesinde kullanımı belgelemeniz gerekir. Tescilden sonra 5. ile 6. yıl arasında kullanım beyanı verilmezse tescil düşer. Mal ve hizmet tanımlarının çok kesin yazılması istenir ve inceleme sırasında sık sık ek açıklama talep edilir. ABD, Madrid sistemiyle de seçilebilir.
İngiltere’de koruma için ayrı bir başvuru gerekir mi?
Evet. Brexit sonrasında AB markası Birleşik Krallık’ı kapsamıyor. 1 Ocak 2021’den önce tescilli AB markaları İngiltere’de otomatik olarak karşılık bir kayıt aldı; ancak bu tarihten sonraki başvurular için ayrı koruma gerekir. Bunun için UKIPO’ya doğrudan başvurulabilir ya da Madrid sistemiyle Birleşik Krallık seçilebilir. Avrupa’ya ihracat yapan firmaların İngiltere’yi unutması sık karşılaştığımız bir eksikliktir.
AB markası hangi ülkeleri kapsar?
EUIPO’ya yapılan tek başvuruyla alınan AB markası, Avrupa Birliği’nin 27 üye ülkesinin tamamında geçerlidir. AB üyesi olmayan İngiltere, İsviçre, Norveç ve Türkiye bu kapsamın dışındadır. AB markasının avantajı tek başvuru ve tek yenilemedir; dezavantajı ise tek bir üye ülkedeki engelin başvurunun tamamını etkileyebilmesidir. Yayından sonra 3 aylık itiraz süresi vardır.
Yalnızca Fransa ya da Almanya gibi tek bir ülkede başvurmak mantıklı mı?
Yalnızca o ülkede satış ve koruma planlıyorsanız ulusal başvuru yeterli ve genellikle daha ekonomik olabilir. Ancak iki-üç AB ülkesi hedefleniyorsa AB markası çoğu zaman maliyet ve yönetim açısından daha pratiktir. AB markasında bir ülkedeki engel tüm başvuruyu etkileyebildiği için, riskli durumlarda ulusal başvurular daha güvenli bir yol olabilir. Karar, pazar planınıza ve araştırma sonuçlarına göre verilir.
Amazon’da satış yapmak için marka tescili şart mı?
Satışa başlamak için çoğu durumda tescil şart değildir. Ancak Amazon’un marka koruma programına (Brand Registry) girmek için, satış yaptığınız ülkede tescilli ya da başvurusu yapılmış bir marka gerekir. Tescilsiz olursanız listelemenizi koruyacak araçlar sizde olmaz; daha kötüsü, başkası markanızı o ülkede önce tescil ettirirse sizi şikâyet ederek ürünlerinizi kaldırtabilir. Amazon’da büyümeyi planlıyorsanız tescili en baştan planlamanızı öneririz.
Amazon Brand Registry ne sağlar?
Brand Registry, marka sahiplerine taklitleri ve markayı izinsiz kullanan satıcıları bildirme araçları, ürün sayfaları üzerinde daha fazla kontrol ve ek reklam ile içerik imkânları sunar. Böylece başkalarının ürün sayfanızı değiştirmesi ya da listelemenize taklit ürünle girmesi zorlaşır. Programa kabul koşulları ve desteklenen ülkeler Amazon tarafından belirlenir ve zamanla değişebilir; başvuru öncesinde güncel koşulları birlikte kontrol ederiz.
Etsy’de mağaza açarken markayla ilgili nelere dikkat etmeliyim?
İlk kural, başkasının markasını, logosunu ya da tanınmış bir karakteri ürünlerinizde, başlıklarınızda ve etiketlerinizde kullanmamaktır; Etsy bu tür şikâyetlerde ürünü kaldırır ve tekrarlarında mağazayı kısıtlayabilir. Kendi mağaza ve ürün adınızı ise satış yaptığınız ülkelerde tescil ettirirseniz, taklitçilere karşı somut bir dayanağınız olur. El yapımı ürünlerde de tasarımlarınızın tasarım tescili ile korunabileceğini unutmayın.
Başkasının markasına benzer bir ürün satarsam mağazam kapatılabilir mi?
Evet. Pazar yerleri, marka sahibinin şikâyeti üzerine ürünü kaldırabilir, mağazayı geçici olarak kısıtlayabilir ya da tekrarlayan durumlarda tamamen kapatabilir; bazen bekleyen ödemeler de dondurulur. Bunun yanında marka sahibi hukuki yola da başvurabilir. Bu yüzden yeni bir ürün ya da marka adıyla satışa başlamadan önce marka araştırması yapmak, en ucuz ve en güvenli önlemdir.
Amazon ve Etsy dışındaki pazar yerlerinde de marka tescili önemli mi?
Önemlidir. eBay, Walmart, Alibaba, Trendyol gibi pazar yerlerinin de marka şikâyet ve koruma süreçleri vardır ve bu süreçler genellikle tescilli marka sahibine kolaylık sağlar. Hangi pazar yerinde hangi ülke tescilinin kabul edildiği ve hangi aracın kullanılabildiği zamanla değişir. Satış yapacağınız pazar yerlerini ve ülkeleri birlikte listeleyerek tescil önceliklerinizi belirleriz.
Çin’de marka tescili neden ayrı önem taşır?
Çin’de kural olarak ilk başvuran hak sahibi olur. Bu yüzden Çin’de satış yapmasanız bile, orada üretim yaptırıyorsanız ya da tedarikçilerle çalışıyorsanız markanızın başkası tarafından önce tescil ettirilmesi ciddi bir risktir; böyle bir durumda kendi ürünlerinizin ihracatı bile engellenebilir. Çin’de sınıflar alt gruplara ayrılır ve markanın Çince karşılığının korunması da ayrıca değerlendirilmelidir. Hong Kong, Makao ve Tayvan için ayrı başvuru gerekir.
